در نه روز اول مهر ۱۴۰۵ دو اتفاق هم‌زمان افتاد که در نگاه اول با هم جور درنمی‌آیند: انس جهانی طلا ۴٫۵ درصد ارزان شد، و قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در ایران ۶٫۹ درصد گران شد.
این تناقض نیست. در این گزارش با داده‌ی روزانه‌ی خودمان نشان می‌دهیم این فاصله از کجا می‌آید و چطور می‌توان آن را به عددهای سازنده‌اش تجزیه کرد.
دو عددی که برعکس هم حرکت کردند
| تاریخ | انس جهانی طلا (دلار) | طلای ۱۸ عیار (تومان) |
|---|---|---|
| ۱ مهر | ۴٬۳۶۰٫۰۲ | ۲۳٬۹۲۷٬۷۰۰ |
| ۳ مهر | ۴٬۲۶۶٫۳۴ | ۲۴٬۰۵۴٬۶۷۰ |
| ۶ مهر | ۴٬۱۲۲٫۴۰ | ۲۴٬۴۲۴٬۰۳۰ |
| ۸ مهر | ۴٬۱۵۵٫۲۳ | ۲۵٬۳۹۳٬۶۰۰ |
| ۹ مهر | ۴٬۱۶۱٫۷۱ | ۲۵٬۵۸۹٬۸۲۰ |
| تغییر | ۴٫۵٪ − | ۶٫۹٪ + |
کمترین قیمت انس در این بازه ۴٬۱۱۵ دلار در ۶ مهر بود.
عامل سوم: نرخ دلار
قیمت تومانی طلا از دو چیز ساخته می‌شود، نه یکی:
قیمت جهانی طلا × نرخ دلار در بازار آزاد ایران
در همین نه روز، نرخ دلار از ۲۳۲٬۲۰۰ به ۲۵۶٬۳۰۰ تومان رسید؛ یعنی ۱۰٫۴ درصد رشد.
حالا دو عامل را در هم ضرب می‌کنیم:
۱٫۱۰۴ × ۰٫۹۵۵ = ۱٫۰۵۴
یعنی صرفاً از ترکیب این دو، انتظار می‌رفت قیمت تومانی طلا حدود ۵٫۴ درصد بالا برود. رشد واقعی ۶٫۹ درصد بوده است.
به زبان ساده: رشد دلار نه‌تنها افت ۴٫۵ درصدی بازار جهانی را خنثی کرد، بلکه از آن جلو زد.
آن ۱٫۵ درصد باقی‌مانده از کجاست؟
اختلاف بین ۵٫۴ درصد محاسبه‌شده و ۶٫۹ درصد واقعی را می‌توان دقیق‌تر نشان داد. اگر قیمت جهانی را به تومانِ هر گرم طلای خالص تبدیل کنیم و با قیمت داخلی مقایسه کنیم:
| تاریخ | هر گرم خالص از قیمت جهانی | هر گرم خالص از قیمت داخلی | فاصله |
|---|---|---|---|
| ۱ مهر | ۳۲٬۵۴۹٬۲۸۴ | ۳۱٬۹۰۳٬۶۰۰ | ۲٫۰٪ ارزان‌تر |
| ۹ مهر | ۳۴٬۲۹۳٬۴۴۸ | ۳۴٬۱۱۹٬۷۶۰ | ۰٫۵٪ ارزان‌تر |
طلای داخلی معمولاً کمی زیر معادل جهانی‌اش معامله می‌شود. در این بازه آن فاصله از ۲ درصد به ۰٫۵ درصد کم شده است؛ یعنی تقاضای داخلی هم سهمی داشته، نه فقط نرخ دلار.
چرا قیمت جهانی افت کرد؟
دلایلی که در گزارش‌های خارجی مطرح شده:
- بالا رفتن بازدهی اوراق قرضه. طلا سود دوره‌ای نمی‌دهد؛ وقتی بازدهی اوراق بالا می‌رود، هزینه‌ی فرصت نگهداری طلا بیشتر می‌شود.
- تغییر انتظارات درباره‌ی نرخ بهره. انتظار اینکه فدرال رزرو در ۲۰۲۶ نرخ را کاهش ندهد، فشار مداومی روی فلزات گران‌بها گذاشته است. این موضوع با پیش‌بینی تازه‌ی ولز فارگو هم‌خوان است که در مطلب جداگانه‌ای بررسی کردیم.
- تقویت دلار در برابر سایر ارزها.
- شناسایی سود پس از رشد شدید ماه‌های قبل.
این برای خریدار ایرانی چه معنایی دارد
چند نتیجه‌ی عملی از همین داده:
اول، دنبال کردن فقط انس جهانی گمراه‌کننده است. کسی که در این نه روز صرفاً انس را نگاه می‌کرد، تصور می‌کرد طلا ارزان شده؛ در حالی که در ایران ۶٫۹ درصد گران شده بود.
دوم، سهم دو عامل برابر نیست. در این بازه نرخ دلار ۱۰٫۴ درصد تغییر کرد و انس ۴٫۵ درصد. برای قیمت تومانی، معمولاً نرخ دلار داخلی تعیین‌کننده‌تر است.
سوم، این رابطه دوطرفه است. اگر روزی نرخ دلار آرام بگیرد، افت بازار جهانی مستقیماً در قیمت داخلی دیده می‌شود. خنثی شدن همیشگی نیست.
چطور خودتان این محاسبه را انجام دهید
برای تبدیل انس جهانی به تومانِ هر گرم طلای خالص:
(انس به دلار × نرخ دلار) ÷ ۳۱٫۱۰۳۵
عدد ۳۱٫۱۰۳۵ تعداد گرم‌های یک اونس تروا است. برای رسیدن به معادل طلای ۱۸ عیار، نتیجه را در ۰٫۷۵ ضرب کنید.
با عددهای ۹ مهر ۱۴۰۵:
(۴٬۱۶۱٫۷۱ × ۲۵۶٬۳۰۰) ÷ ۳۱٫۱۰۳۵ = حدود ۳۴٬۲۹۳٬۴۴۸ تومان برای هر گرم خالص ۳۴٬۲۹۳٬۴۴۸ × ۰٫۷۵ = حدود ۲۵٬۷۲۰٬۰۰۰ تومان برای هر گرم ۱۸ عیار
قیمت واقعی بازار در آن روز ۲۵٬۵۸۹٬۸۲۰ تومان بود؛ یعنی کمتر از نیم درصد اختلاف.
این خنثی شدن تا کی ادامه دارد؟
پاسخ صادقانه این است که معلوم نیست، و این گزارش پیش‌بینی نمی‌کند. اما ساختار ماجرا را می‌شود روشن گفت: قیمت تومانی طلا حاصل‌ضرب دو عدد است، و این دو مستقل از هم حرکت می‌کنند.
سه حالت ممکن است:
- دلار بالا برود و انس ثابت بماند: قیمت تومانی تقریباً به اندازه‌ی دلار بالا می‌رود.
- انس افت کند و دلار ثابت بماند: قیمت تومانی پایین می‌آید. در این بازه چنین نشد، چون دلار ثابت نماند.
- هر دو هم‌جهت شوند: تغییر قیمت تومانی بزرگ‌تر از هر دو خواهد بود.
آنچه در نه روز اول مهر دیدیم حالت اول بود، با افت هم‌زمان انس. برای همین رشد تومانی کمتر از رشد دلار درآمد (۶٫۹ در برابر ۱۰٫۴ درصد).
اشتباه‌های رایج
- نتیجه‌گیری از انس جهانی به‌تنهایی. بدون نرخ دلار، نیمی از معادله دیده نشده است.
- تصور اینکه قیمت داخلی «دستکاری» شده. محاسبه‌ی بالا نشان می‌دهد فاصله کمتر از نیم درصد است.
- مقایسه‌ی درصد رشد ریالی با درصد رشد دلاری. این دو دو چیز متفاوت‌اند.
- تعمیم نه روز به یک روند. بازه‌ی کوتاه، روند نیست.
سؤال‌های پرتکرار
چرا قیمت طلا در ایران بالا رفت ولی در جهان پایین آمد؟ چون نرخ دلار در بازار آزاد ایران در همان بازه ۱۰٫۴ درصد رشد کرد و این رشد، افت ۴٫۵ درصدی بازار جهانی را بیش از حد جبران کرد.
قیمت انس جهانی طلا امروز چند است؟ نرخ لحظه‌ای در صفحه‌ی انس طلا در دسترس است. در ۹ مهر ۱۴۰۵ حدود ۴٬۱۶۱٫۷۱ دلار بود.
اگر انس جهانی باز هم افت کند، طلای ایران ارزان می‌شود؟ فقط در صورتی که نرخ دلار داخلی هم‌زمان بالا نرود. در این نه روز دقیقاً همین اتفاق نیفتاد.
چرا طلای داخلی کمی ارزان‌تر از معادل جهانی‌اش است؟ این فاصله همیشه کم‌وبیش وجود دارد و به عرضه و تقاضای داخلی بستگی دارد. در ۹ مهر ۱۴۰۵ حدود نیم درصد بود.
طلای آبشده هم همین رفتار را دارد؟ بله. مثقال آبشده و طلای ۱۸ عیار یک بازارند و تقریباً یکسان حرکت می‌کنند.
عددهای این گزارش از تاریخچه‌ی روزانه‌ی نبضینا و مربوط به ۱ تا ۹ مهر ۱۴۰۵ است. بازار مدام تغییر می‌کند و بازه‌ی نه روزه مبنای پیش‌بینی نیست. این مطلب جنبه‌ی اطلاع‌رسانی و آموزشی دارد و توصیه به خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری نیست.