در خبرهای این روزها سه عدد متفاوت برای «نرخ تورم» دیده می‌شود: ۴٫۲ درصد، ۷۳٫۶ درصد و ۸۹٫۸ درصد.
هر سه درست‌اند و هر سه از یک گزارش می‌آیند. تفاوتشان در این است که چه بازه‌ای را با چه بازه‌ای مقایسه می‌کنند. در این مطلب هر کدام را توضیح می‌دهیم و می‌گوییم کدام به کار چه کسی می‌آید.
سه عدد، سه سؤال متفاوت
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران برای شهریور ۱۴۰۵:
| سنجه | عدد | پاسخ به چه سؤالی |
|---|---|---|
| تورم ماهانه | ۴٫۲٪ | قیمت‌ها نسبت به ماه قبل چقدر بالا رفته؟ |
| تورم نقطه‌به‌نقطه | ۸۹٫۸٪ | قیمت‌ها نسبت به همین ماه سال قبل چقدر بالا رفته؟ |
| تورم سالانه | ۷۳٫۶٪ | میانگین دوازده ماه گذشته نسبت به دوازده ماه پیش از آن |
شاخص قیمت مصرف‌کننده در شهریور به ۷۲۹٫۸ رسید.
کدام را کجا به کار ببرید
تورم ماهانه (۴٫۲٪) تازه‌ترین سنجه است و سرعت لحظه‌ای را نشان می‌دهد. همین عدد در مرداد ۳٫۴ درصد بود، یعنی سرعت بالا رفته.
برای درک بزرگی‌اش: اگر ۴٫۲ درصد در ماه دوازده ماه ادامه پیدا کند، معادل ۶۳٫۸ درصد در سال است. ماهانه کوچک به نظر می‌رسد چون کوچک نوشته می‌شود، نه چون کوچک است.
تورم نقطه‌به‌نقطه (۸۹٫۸٪) به تجربه‌ی روزمره نزدیک‌ترین است؛ همان حسی که با مقایسه‌ی قیمت امروز دلار یا طلای ۱۸ عیار با پارسال پیدا می‌کنید: همان چیزی که وقتی قیمت امروز را با پارسال مقایسه می‌کنید حس می‌کنید.
تورم سالانه (۷۳٫۶٪) میانگین است، پس کندتر حرکت می‌کند و نوسان ماه‌به‌ماه را صاف می‌کند. چون میانگین دوازده ماه است، ماه‌های آرام‌تر گذشته را هم در خود دارد؛ به همین دلیل از نقطه‌به‌نقطه کمتر است. این عدد در مرداد ۶۹٫۹ درصد بود.
نکته‌ی کلیدی: وقتی سالانه کمتر از نقطه‌به‌نقطه است، یعنی تورم در ماه‌های اخیر تندتر از میانگین سال شده است.
چرا عددهای خبرها با هم نمی‌خوانند
دو دلیل، و معمولاً هر دو با هم:
اول، سنجه‌ی متفاوت. یک رسانه نقطه‌به‌نقطه را تیتر می‌کند و دیگری سالانه را. هر دو درست‌اند ولی یکی ۸۹٫۸ و دیگری ۷۳٫۶ می‌نویسد.
دوم، مرجع متفاوت. در ایران دو نهاد شاخص قیمت منتشر می‌کنند: مرکز آمار ایران و بانک مرکزی. روش نمونه‌گیری و سبد کالایشان کاملاً یکسان نیست، پس عددهایشان هم دقیقاً یکی نمی‌شود.
پس وقتی دو عدد متفاوت دیدید، قبل از نتیجه‌گیری دو چیز را بپرسید: کدام سنجه، و کدام مرجع. بدون این دو، مقایسه بی‌معناست.
این دقیقاً همان الگویی است که در قیمت دلار هم وجود دارد و در مطلب جداگانه‌ای بررسی کردیم: چند عدد درست و هم‌زمان، که هر کدام به یک بازار یا یک تعریف مربوط است.
تورم برای همه یکسان نیست
گزارش شهریور یک تفکیک مهم دارد:
| گروه | نقطه‌به‌نقطه | سالانه |
|---|---|---|
| کل کشور | ۸۹٫۸٪ | ۷۳٫۶٪ |
| خوراکی، آشامیدنی و دخانیات | ۱۲۱٫۸٪ | ۱۰۸٫۸٪ |
| خانوار شهری | ۸۶٫۵٪ | ۷۱٫۱٪ |
| خانوار روستایی | ۱۰۸٫۹٪ | ۸۸٪ |
دو نکته در این جدول هست.
اول، تورم خوراکی به‌مراتب بالاتر از تورم کل است. هر چه سهم خوراکی در سبد خرید یک خانوار بیشتر باشد، تورمی که واقعاً تجربه می‌کند به عدد بالاتر نزدیک‌تر است.
دوم، فاصله‌ی شهر و روستا بزرگ است: ۱۰۸٫۹ در برابر ۸۶٫۵ درصد. دلیلش هم همان است؛ سهم خوراکی در سبد خانوار روستایی بیشتر است.
نتیجه‌ی عملی: «نرخ تورم» یک عدد ملی است، نه تورم شخصی شما. تورمی که شما حس می‌کنید به ترکیب سبد خرید خودتان بستگی دارد.
ربط این عددها به بازار ارز و طلا
برای کسی که نرخ ارز و طلا را دنبال می‌کند، تورم یک معیار سنجش است: بازدهی اسمی منهای تورم، بازدهی واقعی را می‌دهد.
دارایی‌ای که در یک سال ۸۰ درصد رشد کرده، در شرایطی که تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹٫۸ درصد بوده، در عمل قدرت خرید از دست داده — هرچند عددش بزرگ‌تر شده است.
محاسبه‌ی درست این است که به‌جای تفریق ساده، نسبت بگیرید:
(۱ + بازدهی) ÷ (۱ + تورم) − ۱
این تمایز بین «بزرگ‌تر شدن عدد» و «بیشتر شدن قدرت خرید» مهم‌ترین چیزی است که از این آمار می‌شود برداشت کرد.
اشتباه‌های رایج
- مقایسه‌ی تورم ماهانه با تورم سالانه. ۴٫۲ درصد و ۷۳٫۶ درصد دو مقیاس متفاوت‌اند.
- تفریق ساده‌ی تورم از بازدهی. در نرخ‌های بالا، تفریق خطای بزرگی می‌دهد؛ باید نسبت گرفت.
- فرض اینکه تورم اعلام‌شده تورم شماست. سبد خرید شما با سبد ملی یکی نیست.
- مقایسه‌ی عدد دو مرجع مختلف بدون توجه به اینکه روششان فرق دارد.
سؤال‌های پرتکرار
نرخ تورم شهریور ۱۴۰۵ چقدر بود؟ بر اساس گزارش مرکز آمار ایران: تورم ماهانه ۴٫۲ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹٫۸ درصد و تورم سالانه ۷۳٫۶ درصد.
تفاوت تورم نقطه‌به‌نقطه و سالانه چیست؟ نقطه‌به‌نقطه قیمت این ماه را با همین ماه سال قبل مقایسه می‌کند. سالانه میانگین دوازده ماه اخیر را با دوازده ماه قبلش مقایسه می‌کند و کندتر حرکت می‌کند.
چرا عدد تورم در خبرهای مختلف فرق دارد؟ یا سنجه‌ی متفاوتی گزارش شده، یا مرجع متفاوتی. مرکز آمار ایران و بانک مرکزی هر دو شاخص منتشر می‌کنند و روششان کاملاً یکسان نیست.
تورم خوراکی چقدر بود؟ تورم نقطه‌به‌نقطه‌ی گروه خوراکی، آشامیدنی و دخانیات ۱۲۱٫۸ درصد و تورم سالانه‌اش ۱۰۸٫۸ درصد اعلام شد.
بازدهی واقعی را چطور حساب کنم؟ (۱ + بازدهی) تقسیم بر (۱ + تورم) منهای ۱. نرخ‌های روز دارایی‌ها در صفحه‌ی دلار، طلای ۱۸ عیار و بقیه‌ی دارایی‌ها در دسترس است.
منبع آمار: گزارش شهریور ۱۴۰۵ مرکز آمار ایران، به نقل از برنا و اقتصاد معاصر.
آمار تورم این مطلب مربوط به گزارش شهریور ۱۴۰۵ مرکز آمار ایران است. نبضینا آمار تورم تولید نمی‌کند و فقط نرخ روز بازار آزاد را نمایش می‌دهد. این مطلب جنبه‌ی اطلاع‌رسانی و آموزشی دارد و توصیه به خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری نیست.