چین بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران است و بخش مهمی از کالاهایی که وارد می‌شود، با یوان تسویه می‌گردد. با این حال، قیمت یوان کمتر از دلار و درهم توضیح داده شده است. در این مطلب می‌بینیم قیمت تومانی یوان چطور ساخته می‌شود، چرا با نرخ جهانی فاصله دارد و چطور می‌توانید خودتان این فاصله را بسنجید.
یوان چیست و چرا در ایران مهم است؟
یوان (رنمینبی) پول رسمی چین است و نماد بین‌المللی آن CNY است. در ایران، یوان بیشتر به شکل حواله استفاده می‌شود، نه اسکناس: واردکننده‌ای که از چین کالا می‌خرد، باید مبلغ را به حساب فروشنده‌ی چینی برساند.
یک نکته‌ی فنی که در تابلوهای قیمت دیده نمی‌شود: یوان دو بازار دارد. یکی بازار داخل چین که زیر نظارت مستقیم بانک مرکزی چین است، و دیگری بازار فراساحلی (عمدتاً هنگ‌کنگ). قیمت این دو معمولاً نزدیک هم است ولی همیشه دقیقاً یکی نیست.
قیمت تومانی یوان چطور ساخته می‌شود؟
قیمت یوان در ایران مستقیم از چین نمی‌آید. مثل بقیه‌ی ارزهای غیردلاری، از ترکیب دو چیز ساخته می‌شود:
نرخ دلار در بازار آزاد ایران × نسبت جهانی یوان به دلار
یعنی حتی اگر ارزش یوان در جهان ثابت بماند، بالا رفتن نرخ دلار در ایران قیمت تومانی یوان را بالا می‌برد.
نرخ ضمنی: چطور خودتان بسنجید
از روی همین دو قیمت می‌توانید «نرخ ضمنی» را دربیاورید؛ یعنی ببینید بازار ایران عملاً هر دلار را چند یوان حساب می‌کند:
نرخ دلار به تومان ÷ نرخ یوان به تومان = نرخ ضمنی دلار به یوان
مثال با داده‌ی ۶ مهر ۱۴۰۵
- دلار: ۲۴۴٬۲۰۰ تومان
- یوان: ۳۷٬۴۳۰ تومان
۲۴۴٬۲۰۰ ÷ ۳۷٬۴۳۰ = حدود ۶٫۵۲
یعنی بازار ایران در آن لحظه هر دلار را معادل حدود ۶٫۵ یوان قیمت‌گذاری کرده است.
این روش واقعاً کار می‌کند؟
برای اینکه مطمئن شوید روش درست است، آن را روی ارزی امتحان کنید که نرخ جهانی‌اش از قبل معلوم است. درهم امارات به دلار میخکوب شده و سال‌هاست حدود ۳٫۶۷۲۵ درهم به ازای هر دلار است.
با همان فرمول و قیمت‌های همان روز:
۲۴۴٬۲۰۰ ÷ ۶۷٬۰۷۰ = ۳٫۶۴۱
یعنی نتیجه فقط حدود ۰٫۹ درصد با نرخ رسمی فاصله دارد. پس روش درست است و اختلاف‌های بزرگ‌تر در ارزهای دیگر، خطای محاسبه نیست؛ معنای اقتصادی دارد.
چرا نرخ ضمنی یوان با نرخ جهانی فرق می‌کند؟
وقتی نرخ ضمنی یوان در بازار ایران با نرخ جهانی یوان تفاوت محسوسی دارد، این فاصله معمولاً از این عوامل می‌آید:
- هزینه‌ی رساندن پول به چین. انتقال ارز به چین از مسیرهای غیرمستقیم انجام می‌شود و هر واسطه کارمزد خودش را دارد. این هزینه در قیمت حواله‌ی یوان می‌نشیند.
- ریسک و زمان تسویه. هرچه انتقال پول کندتر یا پرریسک‌تر باشد، واسطه حاشیه‌ی بیشتری می‌گذارد.
- تقاضای فصلی واردکنندگان. پیش از تعطیلات سال نو چینی (معمولاً اواخر ژانویه و فوریه)، کارخانه‌های چینی چند هفته تعطیل می‌شوند. واردکنندگان سفارش‌هایشان را جلو می‌اندازند و تقاضای حواله بالا می‌رود.
- محدودیت‌های بانکی. هر تغییری در مسیرهای پرداخت می‌تواند به‌سرعت قیمت حواله را جابه‌جا کند.
به زبان ساده: عددی که در بازار ایران برای یوان می‌بینید، قیمت «یوان در چین» نیست؛ قیمت «یوانی که به حساب فروشنده‌ی چینی می‌رسد» است.
نرخ ضمنی یوان در یک سال گذشته
جالب‌ترین بخش ماجرا این است که همین نرخ ضمنی را می‌شود در طول زمان دنبال کرد. از تاریخچه‌ی روزانه‌ی نبضینا:
| تاریخ | دلار (تومان) | یوان (تومان) | نرخ ضمنی دلار به یوان |
|---|---|---|---|
| ۶ مهر ۱۴۰۴ | ۱۱۱٬۲۰۰ | ۱۶٬۰۷۰ | ۶٫۹۲ |
| ۶ فروردین ۱۴۰۵ | ۱۵۴٬۸۵۰ | ۲۳٬۰۸۰ | ۶٫۷۱ |
| ۶ شهریور ۱۴۰۵ | ۲۰۳٬۲۰۰ | ۳۱٬۱۰۰ | ۶٫۵۳ |
| ۶ مهر ۱۴۰۵ | ۲۴۴٬۰۰۰ | ۳۷٬۴۳۰ | ۶٫۵۲ |
عدد ستون آخر در یک سال از ۶٫۹۲ به ۶٫۵۲ رسیده است. کوچک‌تر شدن این عدد یعنی یوان در بازار ایران نسبت به دلار گران‌تر شده است: اگر یک سال پیش با هر دلار حدود ۶٫۹ یوان می‌شد تهیه کرد، حالا حدود ۶٫۵ یوان به دست می‌آید.
این تغییر لزوماً به ارزش یوان در جهان ربط ندارد؛ بیشتر به هزینه‌ی رساندن پول به چین و تقاضای واردکنندگان برمی‌گردد. هرچه انتقال پول سخت‌تر یا پرتقاضاتر شود، این عدد پایین‌تر می‌آید.
در خود قیمت تومانی هم رشد محسوس بوده: یوان از ۱۶٬۰۷۰ تومان به ۳۷٬۴۳۰ تومان رسیده، یعنی حدود ۱۳۳ درصد در یک سال. فقط در سی روز منتهی به ۶ مهر ۱۴۰۵، بین ۳۱٬۶۲۰ و ۳۷٬۴۳۰ تومان نوسان کرده است. جدول روزبه‌روز در تاریخچه‌ی یوان موجود است.
حواله در برابر اسکناس
برای یوان، این تفاوت مهم‌تر از خیلی ارزهای دیگر است:
- حواله یعنی پول به حساب مقصد در چین منتقل شود. این همان چیزی است که واردکننده لازم دارد و بیشترین حجم معامله را تشکیل می‌دهد.
- اسکناس یوان در ایران کم‌معامله است و عمدتاً برای سفر خریداری می‌شود. چون عرضه‌اش محدود است، فاصله‌ی قیمت خرید و فروشش بیشتر است.
اگر قیمتی که جایی می‌بینید با قیمت صرافی جور درنیامد، اول بپرسید آن عدد مربوط به حواله است یا اسکناس.
چرا نوسان یوان کمتر از لیر و بعضی ارزهاست؟
ارزش یوان در برابر دلار به‌صورت کاملاً آزاد تعیین نمی‌شود. بانک مرکزی چین هر روز یک نرخ مرجع اعلام می‌کند و اجازه می‌دهد قیمت فقط در محدوده‌ای حول آن نوسان کند. نتیجه این است که یوان در مقایسه با ارزهایی مثل لیر ترکیه که آزادانه معامله می‌شوند، حرکت آرام‌تری دارد.
برای خریدار ایرانی این یعنی: تغییرات قیمت تومانی یوان بیشتر از سمت نرخ دلار در ایران می‌آید تا از سمت خود یوان.
یوان در برابر درهم برای واردات
خیلی از واردکنندگان ایرانی پرداخت به چین را از مسیر درهم امارات انجام می‌دهند، نه مستقیم با یوان. انتخاب بین این دو معمولاً به سه چیز بستگی دارد: فروشنده‌ی چینی کدام ارز را می‌پذیرد، کارمزد و سرعت هر مسیر در آن مقطع، و اینکه واسطه‌ی مطمئنی برای آن مسیر در دسترس باشد.
چون درهم به دلار میخکوب است، نرخش تقریباً همیشه با دلار حرکت می‌کند و قابل‌پیش‌بینی‌تر است. در مقابل، حواله‌ی یوان یک تبدیل کمتر دارد و در برخی دوره‌ها ارزان‌تر تمام می‌شود. مقایسه‌ی هزینه‌ی نهایی این دو مسیر در همان روز معامله، کار منطقی‌تری از انتخاب همیشگی یکی از آن‌هاست.
اشتباه‌های رایج
- مقایسه‌ی نرخ حواله با نرخ اسکناس. این دو قیمت متفاوت‌اند و نباید معیار هم قرار بگیرند.
- انتظار تطابق با نرخ جهانی. فاصله‌ی نرخ ضمنی با نرخ جهانی، هزینه‌ی واقعی انتقال پول است، نه اشتباه بازار.
- نادیده گرفتن نرخ دلار. اگر فقط اخبار چین را دنبال کنید، دلیل بیشتر تغییرات قیمت یوان در ایران را از دست می‌دهید.
- تومان یا ریال. همه‌ی قیمت‌های نبضینا به تومان است.
سؤال‌های پرتکرار
قیمت یوان در ایران چطور تعیین می‌شود؟ از ترکیب نرخ دلار در بازار آزاد ایران و نسبت جهانی یوان به دلار، به‌علاوه‌ی هزینه‌ی انتقال پول به چین.
نرخ ضمنی دلار به یوان را چطور حساب کنم؟ نرخ تومانی دلار را بر نرخ تومانی یوان تقسیم کنید. در ۶ مهر ۱۴۰۵ این عدد حدود ۶٫۵۲ بود.
چرا یوان بیشتر به شکل حواله معامله می‌شود؟ چون کاربرد اصلی‌اش پرداخت به فروشنده‌ی چینی است، نه استفاده‌ی نقدی. اسکناس یوان در ایران بازار کوچکی دارد.
آیا تعطیلات سال نو چینی روی قیمت اثر دارد؟ معمولاً بله. پیش از تعطیلات، واردکنندگان سفارش‌ها و پرداخت‌هایشان را جلو می‌اندازند و تقاضای حواله بالا می‌رود.
چرا نوسان یوان کم است؟ چون نرخ برابری آن با دلار توسط بانک مرکزی چین در محدوده‌ای مدیریت می‌شود و اجازه‌ی نوسان آزاد گسترده ندارد.
عددهای این مطلب مربوط به ۶ مهر ۱۴۰۵ است و بازار مدام تغییر می‌کند. این مطلب صرفاً جنبه‌ی آموزشی دارد و توصیه به خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری نیست.