در نه روز اول مهر ۱۴۰۵ قیمت تومانی همه‌ی ارزهای اصلی بین ۱۰٫۶ تا ۱۱٫۵ درصد بالا رفت. یورو، پوند، درهم، یوان و لیر — همه تقریباً به یک اندازه.
این شباهت اتفاقی نیست و یک معنای روشن دارد: هیچ‌کدام از این ارزها گران نشدند؛ تومان ارزان شد. در این گزارش با داده‌ی خودمان نشان می‌دهیم چطور می‌توان این را اثبات کرد.
جدول نه روز
| ارز | ۱ مهر (تومان) | ۹ مهر (تومان) | تغییر |
|---|---|---|---|
| دلار آمریکا | ۲۳۲٬۲۰۰ | ۲۵۸٬۸۰۰ | ۱۱٫۵٪ + |
| یورو | ۲۶۹٬۸۴۰ | ۲۹۸٬۳۴۰ | ۱۰٫۶٪ + |
| پوند انگلیس | ۳۱۰٬۴۳۰ | ۳۴۵٬۵۳۰ | ۱۱٫۳٪ + |
| درهم امارات | ۶۳٬۸۳۰ | ۷۱٬۱۴۰ | ۱۱٫۵٪ + |
| یوان چین | ۳۵٬۶۳۰ | ۳۹٬۷۳۰ | ۱۱٫۵٪ + |
| لیر ترکیه | ۴٬۹۰۰ | ۵٬۴۴۰ | ۱۱٫۰٪ + |
دامنه‌ی کل تغییرات کمتر از یک واحد درصد است. وقتی شش دارایی مختلف با چنین دقتی هم‌قدم حرکت می‌کنند، معمولاً یک عامل مشترک پشتشان است.
نرخ جهانی را از همین عددها دربیاورید
قیمت تومانی هر ارز غیردلاری از این رابطه ساخته می‌شود:
نرخ دلار در بازار آزاد ایران × نسبت جهانی آن ارز به دلار
پس اگر قیمت تومانی یک ارز را بر قیمت تومانی دلار تقسیم کنیم، نسبت جهانی‌اش به دست می‌آید. نتیجه:
| نسبت جهانی | ۱ مهر | ۹ مهر | تغییر |
|---|---|---|---|
| یورو به دلار | ۱٫۱۶۲۱ | ۱٫۱۵۲۸ | ۰٫۸٪ − |
| پوند به دلار | ۱٫۳۳۶۹ | ۱٫۳۳۵۱ | ۰٫۱٪ − |
| دلار به درهم | ۳٫۶۳۷۸ | ۳٫۶۳۷۹ | ۰٫۰٪ |
| دلار به یوان | ۶٫۵۱۷۰ | ۶٫۵۱۴۰ | ۰٫۰٪ − |
| دلار به لیر | ۴۷٫۳۸۷۸ | ۴۷٫۵۷۳۵ | ۰٫۴٪ + |
بزرگ‌ترین تغییر کمتر از یک درصد است. یعنی در بازارهای جهانی، در این نه روز، عملاً هیچ اتفاقی نیفتاد.
تمام آن رشد ۱۱ درصدی، از سمت تومان آمده است.
آزمون درستی: درهم
برای اینکه مطمئن شویم این روش محاسبه معتبر است، آن را روی ارزی امتحان می‌کنیم که جوابش از قبل معلوم است.
درهم امارات به دلار میخکوب شده و نرخ رسمی‌اش ۳٫۶۷۲۵ درهم برای هر دلار است؛ عددی که سال‌هاست ثابت مانده.
محاسبه‌ی ما از روی قیمت‌های تومانی ۹ مهر، عدد ۳٫۶۳۷۹ را می‌دهد؛ یعنی کمتر از یک درصد خطا.
این یعنی روش کار می‌کند. وقتی همین روش برای یورو یا پوند تغییر ناچیزی نشان می‌دهد، آن تغییر ناچیز واقعی است، نه خطای محاسبه.
چرا این برای شما مهم است
سه نتیجه‌ی عملی:
اول، انتخاب بین ارزها در این بازه تفاوتی ایجاد نکرد. کسی که یورو خرید و کسی که درهم خرید، تقریباً یک نتیجه گرفتند. آنچه نتیجه را ساخت، خارج شدن از تومان بود، نه انتخاب ارز.
دوم، تحلیل‌های جهانی را با احتیاط به بازار ایران تعمیم ندهید. خبرهایی مثل تصمیم بانک مرکزی اروپا یا داده‌های اقتصادی بریتانیا روی نسبت جهانی اثر می‌گذارند؛ ولی وقتی آن نسبت کمتر از یک درصد تکان می‌خورد و نرخ دلار داخلی ۱۱ درصد، سهم اولی در قیمت تومانی ناچیز است.
سوم، ارز مقصد را بر اساس مصرف انتخاب کنید، نه بازدهی. اگر به ترکیه سفر می‌کنید لیر لازم دارید و اگر شهریه به بریتانیا می‌فرستید پوند. خرید ارز دیگر یعنی یک تبدیل اضافه و یک هزینه‌ی اضافه.
استثنا کِی پیش می‌آید؟
این هم‌قدمی همیشگی نیست. وقتی یک ارز در بازار جهانی حرکت بزرگی داشته باشد، از بقیه جدا می‌شود.
نمونه‌اش لیر ترکیه است. در بازه‌های بلندتر، تورم بالای ترکیه ارزش لیر را در برابر دلار کم می‌کند و همین باعث می‌شود رشد تومانی لیر از بقیه عقب بماند. در یک سال منتهی به ۸ مهر ۱۴۰۵، نرخ ضمنی دلار به لیر از ۴۰٫۴ به ۴۷٫۶ رسید، یعنی لیر حدود ۱۸ درصد ضعیف‌تر شد.
در نه روز چنین چیزی دیده نمی‌شود، چون بازه کوتاه است. در یک سال دیده می‌شود.
چطور خودتان این محاسبه را انجام دهید
دو خط حساب است:
۱. قیمت تومانی ارز را بر قیمت تومانی دلار تقسیم کنید (یا برعکس، بسته به اینکه نرخ جهانی را چطور بیان می‌کنند). ۲. نتیجه را با نرخ جهانی همان روز مقایسه کنید.
اگر این دو نزدیک بودند، قیمت‌ها با بازار جهانی هم‌خوان‌اند. اگر فاصله‌ی معناداری دیدید، معمولاً یکی از دو عدد قدیمی است یا مربوط به بازار دیگری است (مثل نرخ حواله در برابر نرخ اسکناس).
اشتباه‌های رایج
- «یورو گران شد.» در این بازه یورو در برابر دلار کمی ضعیف‌تر شد؛ قیمت تومانی‌اش بالا رفت چون دلار بالا رفت.
- مقایسه‌ی درصد رشد ارزهای مختلف برای انتخاب بهترین. وقتی همه با یک عامل حرکت می‌کنند، این مقایسه چیزی نمی‌گوید.
- تعمیم نه روز به یک روند بلندمدت.
- نادیده گرفتن تفاوت نرخ اسکناس و حواله. این دو دو بازار جدا هستند.
سؤال‌های پرتکرار
چرا قیمت یورو و پوند با هم بالا رفتند؟ چون هر دو از یک عامل مشترک اثر گرفتند: رشد ۱۱٫۵ درصدی نرخ دلار در بازار آزاد ایران. نسبت جهانی خودشان کمتر از یک درصد تغییر کرد.
کدام ارز برای حفظ ارزش بهتر است؟ در این بازه تفاوت معناداری بین ارزهای اصلی دیده نشد. نبضینا توصیه‌ی سرمایه‌گذاری نمی‌کند.
نرخ ضمنی یعنی چه؟ نتیجه‌ی تقسیم قیمت تومانی دو ارز بر هم، که نشان می‌دهد بازار ایران نسبت جهانی آن‌ها را چقدر در نظر گرفته است.
چرا نرخ محاسبه‌شده‌ی درهم دقیقاً ۳٫۶۷۲۵ نشد؟ چون قیمت‌های بازار آزاد لحظه‌ای‌اند و فاصله‌ی خرید و فروش دارند. خطای کمتر از یک درصد در این محاسبه طبیعی است.
قیمت لحظه‌ای ارزها را از کجا ببینم؟ در صفحه‌ی هر ارز در نبضینا؛ فهرست کامل در صفحه‌ی اصلی در دسترس است.
عددهای این گزارش از تاریخچه‌ی روزانه‌ی نبضینا و مربوط به ۱ تا ۹ مهر ۱۴۰۵ است. بازه‌ی نه روزه مبنای پیش‌بینی نیست. این مطلب جنبه‌ی اطلاع‌رسانی و آموزشی دارد و توصیه به خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری نیست.